REŞAT NURİ GÜNTEKİN’İN HAYATI, KİTAPLARI, SANATI, ESERLERİ, EDEBİ KİŞİLİĞİ (5) (YAZARLARIN VE ŞAİRLERİN HAYATLARI, KİTAPLARI)

Hayatı Ve Edebi Kişiliği

Reşat Nuri Güntekin 1889 yılında İstanbul’da doğmuştur, Babası Binbaşı Dr. Nuri bey‘dir. İlköğrenimini Çanakkale’de yaptı. Çanakkale idadisinde bir buçuk yıl okuduktan sonra geçtiği İzmir Frereler okulunu bitirmeden tasdikname alarak ayrıldı. Sınavla girdiği İstanbul Darülfünun’un edebiyat bölümünü bitirdi (1912). Bursa ve İstanbul okullarında Fransızca, Türkçe, Felsefe, Kitabet öğretmenliği, müdürlük yaptı.

Mahmut Yesari ile kelebek adlı gülmece dergisini çıkardı. Milli Eğitim müfettişi(1931), Çanakkale milletvekili (1930-1943), Milli Eğitim başmüfettişi(1947), Paris Kültür Ateşesi (1950) oldu. Bu görevi sırasında UNESCO ‘da Türkiye temsilciliği, emekliye ayrıldıktan (1954) sonra da İstanbul Şehir Tiyatroları ‘nda edebi kurul üyeliği yaptı. Kanser tedavisi için gittiği Londra’da 1956 yılında öldü. Mezarı Karacaahmet’tedir.

Edebiyata Diken dergisinde yayımlanan Eski Ahbap adlı uzun öyküsüyle girdi (1917), Zaman gazetesinde tiyatro eleştirileri yazdı (1918). Şair, Nedim, Büyük Mecmua, İnci gibi dergilerde de kendi adının yanısıra Hayrettin Rüştü, Mehmet Ferit gibi takma adlarla öyküler, piyesler yayımladı.

Gülmece dergileriyle magazinlerde ise Yıldız böceği, Ateş böceği, Ağustos böceği adlarını kullandı. İlk romanı Harebelerin Çiçeği’ni Cemil Nimet takma adıyla Zaman gazetesinde yayımladı (1918). Hançer, Eski Rüya adlı oyunları da Darülbedayi’de oynandı (1920-21). Ama asıl Çalıkuşu adlı romanının Vakit gazetesinde Tefrika edilmesiyle ünlendi (1922), her sınıftan okurun ilgisini kazandı. Roman, öykü, tiyatro, gezi, deneme, çeviri alanlarında yüze yakın yapıt vermesine karşın, hep Çalıkuşu yazarı olarak anımsandı.

Konuları bakımından duygusal ve toplumsal şeklinde ikiye ayrılabilecek romanlarında, genellikle Anadolu il ve ilçeleriyle, Anadolu insanının gerçeğini yalın, içten bir anlatımla yansıtmayı amaçladı. Günlük konuşma dilini ustaca kullanarak Cumhuriyet dönemi Türkiye’sini Anadolu’da yaşanan hayatı yer yer gerçekçi bir tutumla anlattı. Ama gerek kişilerini (bilgi yelpazesi.net) çok boyutlu olarak kavramayışı ve iyi kötü ayrımına gitmesi, gerekse duygusallıktan büsbütün kapamayışı, kimi yapıtlarında eleştirel boyutlar kazansa da gözlemli bir gerçekçiliğe kapanmasına yol açtı.

Oyunlarında ise toplumsal sorunların, özellikle toplumsal yaşayıştaki değişmelerin, değer çatışmalarının ağır bastığı, eleştirel tutumun belirginleştiği görülür. Gülmeceden yararlanması da bunda başlıca etkendir. Bütün yapıtları 1957’den başlayarak “Reşat Nuri Güntekin Külliyatı”nda toplandı.

Romanları:

Harabelerin Çiceği (tefrikası 1918, bas. 1953) Gizli El (Dersaadet’te tefrikası 1920, bas. 1924), Çalıkuşu (19229, Damga (1924), Dudaktan Kalbe (1925), Akşam Güneşi (1926), Bir Kadın Düşmanı (1927), Yeşil Gece (1928), Acımak (1928), Yaprek Dökümü (1930), Kızılcık Dalları (1932), Gökyüzü (1935), Eski Hastalık (1938), Ateş Gecesi (1942), Değirmen (1944), Miskinler Tekkesi (19148), Kan Davası (1960), Kavak Yelleri(1961), Son Sığınak (1961).

Öyküleri:

Recm (1919), Roçild Bey (1919), Eski Ahbap (1919), Sönmüş Yıldızlar (1919), Tanrı Misafiri (1927), Leyla ile Mecnun (1928), Olağan İşler (1930), Boyunduruk (uzun öykü, 1968).

Oyunları:

Hançer (1920), Eski Rüya (1922), Taş Parçası (1926), Babür Şah’ın Seccadesi (1931), Hülleci (1935), Balıkesir Muhasebecisi (ayn. 1952, bas. 1971), Tanrı Dağı Ziyafeti (ayn. 1954, bas. 1971). Ayrıca Yaprak Dökümü, Eski Hastalık romanları kendisi, Çalıkuşu romanını Necati Cumalı Değirmen’i (Sarıpınar 1914 adıyla) Turgut Özakman oyunlaştırmıştır.

Gezi- Deneme- Eleştiri:

Anadolu Notları (1936), Dil ve Edebiyat (tarihsiz), Reşat Nuri Güntekin’in Tiyatro ile ilgili Makaleleri (haz. Kemal Yavuz, 1976).