OSMAN CEMAL KAYGILI’NIN HAYATI, KİTAPLARI, SANATI, ESERLERİ, EDEBİ KİŞİLİĞİ (YAZARLARIN VE ŞAİRLERİN HAYATLARI, KİTAPLARI)

İstanbul’da doğdu(1890) İlköğretimini Cezri Kasım Paşa İlkokulu’nda, ortaöğretimini Eğrikapı Merkez Rüştiyesi ve” Menşe-i Küttabı Askeriye” de tamamladı. Erkan-ı Harbiye-i Umumiye (Genelkurmay)Dairesinde (1906-1909). Kıtaat-i Fenniye Müfettişliği Kalemi’nde katiplik etti (1909-1913).

Sadrazam Mahmut Şevket Paşanın öldürülmesinden sonra (12. 6. 1913) ”İttihat ve Terakki Fırkası”na muhalif yazarlar, politika adamlarıyla birlikte Sinop’a sürgün edildi. Seferberlikte affedilerek, gezici tümenlere katip olarak gönderildi. Hastalık nedeniyle emekliye ayrıldı (1918).

Emekli aylığı ile geçinme olanağı bulmadığı için, yıllarca sütçülük, manifaturacılık, Şirketi Harbiye vapurlarında biletçilik gibi işlerle yaşamını sürdürdükten sonra İmam Hatip Okulu’nda (1925-31), Çemberlitaş Erkek Ortaokulu’nda (1931-32), Fener Rum Kız Lisesi’nde (1932-45) Türkçe öğretmenliği yaptı. 9 Ocak 1945’te kanserden öldü.

Osman Cemal’in ilk yazısı Baha Tevfik’in güldürü dergisi “Eşek” te (1913) yayımlanmıştı.. Uzun süre ara verdikten sonra “Şebap” (1920), “Alay” (1920), kendi yayını “Ayine”, “Güleryüz” (1921-23), “Aydede” (1922) dergilerinde yazdı. 1920-1945 yıllarında çalıştığı “Sabah”, ” Alemdar”, “İkdam”, “Cumhuriyet”, “Yenigün”, “Vakit” “Son Posta”, “Son Saat”, “ Son Telgraf” gazetelerinde yayımladığı öykü, mizah yazıları ve tefrika romanlarıyla İstanbul’un kenar köşe semtlerinde yaşayan insanların yazarı kimliğini kazandı.

Sanatı

Bürokrasinin asker kanadından geldiği halde, çağdaşı yazarların çoğunun aksine, “İttihat ve Terakki Fırkası’nın denetimi altına aldığı düşün ve sanat çevrelerine girmeyen Osman Cemal, öykülerinde Hüseyin rahmi ve Refik Halit’in (Özellikle Memleket Hikayeleri 1919) uygulamaya çalıştıkları gerçekçi anlayıştan etkilenmiş görünür.

Okuma yazma bilen herkesin anlayacağı yalın bir dil örgüsü içinde, halktan kişilerin kendi yaşamlarında izler bulabileceği konuları işler.

“Tası tarağı topladı”, “apışıp kaldı”, “yardakçılığa başladı”, “para etmedi”, “çene çalmak…” gibi İstanbul halkının kullandığı deyimlerin bolca rastlandığı bu öyküler –kuruluş yönlerinden zayıf olmalarına karşın- tiplerin çizimi yönünden belli başarı düzeyine ulaşmışlardır. Gerçeği kendi sanatçı dünyasının verileriyle zenginleştirme gereği duymayan Osman Cemal ele aldığı olayı bir röportajcının gözlem anlayışı içinde öyküleştirmeye çalışırken “ertesi akşam”, “iki üç gün içinde “ gibi ifadelerle zaman belirtmelerine özen gösterir. Çevreyi kısa çizimlerle vermekle yetinir, uzun betimlemeler yapmaz.

Tanzimat ve Servet-i Fünun yazarlarında görüldüğü gibi kişilerin adlarını çok sık kullanır. “Bahasus”, “Zaten“, “Mamafi” gibi sözcüklerle inandırıcı öğeleri pekiştirmeye çalışır. Kimi öykülerinde, Yahudi, Laz gibi kişilerin “Şive” lerine çok uygun konuşmalar bulunmasına özen gösterir. Yazarın sahne deneyi olduğundan, konuşmalar genellikle başarılıdır.

En önemli yapıtı sayılan Çingeneler romanında ise Osman Cemal, daha değişik bir kişilik göstermiştir. Yine çok ğüçlü gözlem yeteneğine bağlı olarak ele aldığı kişilerle birlikte İstanbul çevresinin tüm canlılığıyla sergilendiği Çingenelerde geleneksel roman (bilgi yelpazesi.net) kurallarına uygunluk söz konusu değildir. Kişilerle anı olay arasında bağlantılar yakıştırma izleniminden kurtulamazlar.

Yan olaylar belli bir plan doğrultusunda geliştirmediği için roman dağınıktır. Gerçekçilerde görmeye alıştığımız ölçülülük yerine, özellikle romanın baş kişisi olan İrfan’ın anı defterine dayanan ikinci bölümde büsbütün kuraldışına çıkarılır.

Ne ki, Osman Cemal, yaşamlarını yansıttığı insanlar gibi, kendini özgürce bıraktığı sayfalarda duyarlığına kapılıp giderken- özene bezene bu kurallara uyma çabası gösterilen bir çok romanda rastladığımız- bir anlatım zenginliği ile olağan üstünün kapılarına ulaşmıştır.

Bu aralık az esmer, uzunca boylu, ince yapılı, tirşe gözlü, sarı zemin üzerine siyah çiçeklenmiş cepkenli, morla karışık turuncu beneklerle dolu şalvarlı, belinde lahuraki taklidi şal sarılı, başı alaca yemenili, ayakları püsküllü iskarpinli, her iki bileği ve parmakları gümüş ve altın yaldızlı bilezik ve yüzüklerle süslü yirmi, yirmi iki yaşlarında bir kız yanımıza sokuldu.

Sırnaşan arsız çocukları yarı gerçekten, yarı şakadan azarladıktan sonra kendisi yılıştı:

-Ha tutun birer niyet de açayım size bir maydanozlu fal.

-Biz maydanozlu istemeyiz.

-Ebegömeçli açayım.

-Ebegömeçli de istemeyiz.

-Neli istersiniz ya civanbeylerim ?

-Biz karanfilli isteriz.

-Hay kokasınız karanfil gibi. Anlaşılan sizin karanfil gibi birer esmer sevgiliniz var. Allah artırsın muhabbetinizi; ille velakin açayım size birer fal da okuyayım kalbciklerinizi…(Çingeneler, 3. bas. S. 13, 1972)

Okuduğumuz bu kısa parçada bile Çingeneler’ de- özgünlüğü bir yana- Türk romanının gelişme evrimi içinde, yol açıcı nitelikleri kazandıran öğeleri görmek mümkündür. Osman Cemal’in öyküleme geleneğine bağlı kuruluştan uzaklaşarak konuşmalarla insanı kendi özellikleri içinde yansıtma gücü açıktır. Sait Faik, onun bu gücünü şöyle ifade etmişti:

“Osman Cemal’in Çingeneleri muhakkak bir şaheserdir… Osman Cemal’in bu kitabı için röportaj kokuyor demişlerdi. Kokladım, mis gibi şaheser, bir hakiki roman, davantür, avantür romanı kokuyor. Fazla olarak bir de örf ve adet romanı. ”

Eserleri:

Roman:

- Aygır Fatma(1944)

- Bekri Mustafa(1944)

- Çingeneler(1939)

Öykü:

- Eşkiya Güzeli(1929)

- Sandalım Geliyor Varda(1938)

- Altın Babası(1923)

- Bir Kış Gecesi(1923)

- Çingene Kavgası(1925)

- Gonca’nın İntiharı(1925)

Araştırma-Folklor:

- İstanbul’un Semai Kahveleri ve Meydan Şairleri(1937)

- “Argo Lügati “ adlı eseri tefrika olarak yayımlandı ama basılmadı.